Nhiều trường hợp người dân phát hiện bị lừa và báo ngân hàng ngay sau khi chuyển tiền nhưng dòng tiền đã bị tẩu tán qua nhiều tài khoản trung gian chỉ trong thời gian rất ngắn. Các chuyên gia cho rằng nếu có cơ chế phối hợp nhanh hơn giữa ngân hàng, nền tảng số, cơ quan công an và đơn vị trung gian thanh toán thì hoàn toàn có thể phong tỏa dòng tiền lừa đảo trước khi tiền bị rút hoặc chuyển ra nước ngoài.

Đại tá, Tiến sỹ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Sự bùng nổ của tài chính số và tài sản mã hóa đang kéo theo làn sóng lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi, có tổ chức. Không chỉ gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng, các vụ việc còn làm xói mòn niềm tin của người dân vào môi trường số, đặt ra yêu cầu cấp bách về cơ chế bảo vệ người dùng ngay từ sớm, từ xa.

Đây là nội dung được nhiều đại biểu tập trung phân tích tại hội thảo chuyên đề “Liên kết để bảo vệ – Hành động để duy trì niềm tin” trong khuôn khổ Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026”.

Tội phạm mạng đang “đi trước” hệ thống phòng vệ

Đại tá, Tiến sỹ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết riêng trong năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam ước tính khoảng 8.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, con số thực tế có thể còn lớn hơn nhiều do nhiều nạn nhân không trình báo.

Theo ông Nguyễn Hồng Quân, điều đáng lo ngại hiện nay là tội phạm mạng không còn hoạt động riêng lẻ mà đã hình thành chuỗi lừa đảo chuyên nghiệp, từ tiếp cận người dùng qua mạng xã hội, quảng cáo trực tuyến cho tới xây dựng kịch bản thao túng tâm lý.

“Chỉ cần xuất hiện một dịch vụ mới hay một xu hướng mới là gần như ngay lập tức có các kịch bản lừa đảo tương ứng,” ông Nguyễn Hồng Quân nói.

Đại diện A05 cho rằng khoảng trống lớn nhất hiện nay không phải là thiếu phối hợp giữa các cơ quan, doanh nghiệp mà là “tốc độ phối hợp còn chậm hơn tội phạm”.

Nhiều trường hợp người dân phát hiện bị lừa và báo ngân hàng ngay sau khi chuyển tiền nhưng dòng tiền đã bị tẩu tán qua nhiều tài khoản trung gian chỉ trong thời gian rất ngắn.

Theo ông Nguyễn Hồng Quân, nếu có cơ chế phối hợp nhanh hơn giữa ngân hàng, nền tảng số, cơ quan công an và đơn vị trung gian thanh toán thì hoàn toàn có thể phong tỏa dòng tiền lừa đảo trước khi tiền bị rút hoặc chuyển ra nước ngoài.



Quang cảnh hội thảo chuyên đề “Liên kết để bảo vệ – Hành động để duy trì niềm tin” trong khuôn khổ Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm toàn ngành

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu và cảnh báo sớm trong toàn hệ sinh thái tài chính số.

Theo đó, khi phát hiện một tài khoản nghi vấn, một website giả mạo hoặc một hình thức lừa đảo mới, thông tin cần được cập nhật ngay lên hệ thống cảnh báo dùng chung để ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ, nhà mạng và cơ quan chức năng đồng thời nhận diện và xử lý.

Đại tá Nguyễn Hồng Quân cho rằng hiện nay tội phạm thường lợi dụng “độ trễ thông tin” giữa các bên để tiếp tục mở rộng phạm vi lừa đảo trước khi bị ngăn chặn.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng đề xuất tăng cường xác thực định danh đối với toàn bộ hệ thống tài chính số.

Người dùng cần được bảo đảm có thể nhận biết rõ đâu là ứng dụng chính thức, đâu là website giả mạo; đâu là tư vấn đầu tư hợp pháp, đâu là mô hình lừa đảo tài chính núp bóng đầu tư lợi nhuận cao.

Theo đại diện A05, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng phải được xem là “trụ cột” của niềm tin số, bởi khi dữ liệu người dùng bị lộ lọt, tội phạm có thể dễ dàng xây dựng các kịch bản lừa đảo “cá nhân hóa”, khiến nạn nhân mất cảnh giác.

Không thể để người dùng “tự bơi”

Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính cho rằng bảo vệ người dùng tài chính số không thể là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý hay tổ chức tài chính.

Theo ông, niềm tin trong môi trường số không chỉ đến từ pháp luật hay uy tín của các định chế tài chính mà còn phụ thuộc vào độ an toàn của hệ thống công nghệ, khả năng bảo vệ dữ liệu, tính minh bạch trong vận hành và năng lực quản trị rủi ro.

Ông Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh cần hình thành cơ chế liên kết đa bên, trong đó cơ quan quản lý, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị bảo mật, hiệp hội nghề nghiệp và người dùng cùng tham gia bảo vệ hệ sinh thái tài chính số.

Đặc biệt, ông cho rằng phát triển tài chính số cần đi cùng nguyên tắc “không phát triển bằng mọi giá”, tránh để tốc độ đổi mới công nghệ vượt quá năng lực quản lý và kiểm soát rủi ro.



Các đại biểu tham dự hội thảo chuyên đề “Liên kết để bảo vệ – Hành động để duy trì niềm tin” trong khuôn khổ Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Siết minh bạch với thị trường tài sản mã hóa

Liên quan tới thị trường tài sản mã hóa, ông Trần Hòa - Phó Trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính cho biết Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm kiểm soát rủi ro và tăng tính minh bạch cho thị trường này.

Theo ông Trần Hòa, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ phải thực hiện xác thực danh tính khách hàng, tách biệt tài sản của nhà đầu tư với tài sản doanh nghiệp và tuân thủ quy định phòng, chống rửa tiền theo chuẩn quốc tế.

Các tổ chức này cũng phải công khai biểu phí, công bố thông tin định kỳ, minh bạch hoạt động quảng cáo và chịu trách nhiệm giám sát giao dịch bất thường.

Đáng chú ý, các tài khoản giao dịch tài sản mã hóa sẽ phải gắn với tài khoản ngân hàng chính chủ nhằm hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo hoặc tài khoản thuê mua để rửa tiền, lừa đảo.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh các hình thức lừa đảo tài chính số ngày càng tinh vi, việc xây dựng “mặt trận chung” giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dùng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để bảo vệ niềm tin trên không gian số./.

(Vietnam+)