Bộ Công an đề xuất siết chặt quản lý nội dung số, lần đầu đưa AI vào diện điều chỉnh nhằm xử lý đạo nhái, lừa đảo và vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Vấn đề AI và sở hữu trí tuệ còn nhiều tranh cãi. Ảnh: Fav Tutors.

Bộ Công an đang tiến hành lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm công nghệ cao. Trong đó, cơ quan soạn thảo nhiều quy định mới liên quan đến việc sử dụng AI nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Dự thảo giải thích lừa đảo trực tuyến là hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, Internet, thiết bị điện tử, trí tuệ nhân tạo, phần mềm công nghệ thông tin, mã độc…. Mục đích nhằm tạo dựng và đưa ra các thông tin, hình ảnh, âm thanh, video clip sai sự thật, giả mạo cá nhân, tổ chức khiến nạn nhân tin tưởng hoặc sợ hãi và làm theo yêu cầu.

Tại Điều 9, Bộ Công an đã nêu rõ các biện pháp xử lý đối với nhóm hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan trên không gian mạng. Các hành vi này bao gồm tự ý đăng tải, chia sẻ nội dung các tác phẩm, bản ghi âm, chương trình máy tính hoặc phần mềm lên mạng mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định xử lý việc lạm dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để sao chép ý tưởng, cấu trúc tác phẩm của người khác mà không có sự sáng tạo mới đáng kể hoặc không dẫn nguồn.

Bên cạnh đó, việc trình chiếu trực tiếp các chương trình truyền hình, trận đấu thể thao hay buổi biểu diễn nghệ thuật khi chưa được cấp phép cũng bị nghiêm cấm. Cơ quan chức năng cũng sẽ xử lý các đối tượng cung cấp đường dẫn, lưu trữ hoặc truyền đưa nội dung số vi phạm bản quyền thông qua website và mạng xã hội.

Ngoài ra, việc cung cấp hoặc sử dụng các công cụ, phần mềm nhằm vô hiệu hóa biện pháp bảo vệ bản quyền cũng bị coi như vi phạm pháp luật.

Việc gọi tên và đưa ra chính sách phù hợp với sử dụng AI rất cần thiết trong bối cảnh rác mạng, đạo nhái bằng AI diễn ra tràn lan. Nhiều người dùng công cụ AI để sao chép ý tưởng, không dẫn nguồn gây ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu nhà sáng tạo.

Quyền sở hữu công nghiệp cũng được Bộ Công an đưa vào diện bảo vệ chặt chẽ. Dự thảo quy định xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, buôn bán và quảng cáo hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng công nghiệp thông qua không gian mạng.

Các đối tượng giả mạo, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép tên miền, tài khoản trên môi trường số gây nhầm lẫn về chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc nguồn gốc hàng hóa cũng nằm trong diện vi phạm. Hơn nữa, hành vi sản xuất, rao bán các sản phẩm chứa đựng toàn bộ hoặc một phần sáng chế đã được cấp bằng bảo hộ qua mạng internet đều bị nghiêm cấm.

Các bên liên quan sẽ phải nhận trách nhiệm nếu không thực hiện quy trình gỡ bỏ, cố ý duy trì nội dung vi phạm khi đã nhận được thông báo hợp lệ từ chủ sở hữu hoặc cơ quan chức năng. Việc tiếp tay thông qua cung cấp dịch vụ quảng cáo, cổng thanh toán cho các trang web vi phạm, hoặc tạo lập website, sàn giao dịch, hội nhóm để hỗ trợ hành vi xâm phạm cũng bị nghiêm cấm.

Về hình thức xử phạt, các tổ chức và cá nhân vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý hành chính tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Nếu hành vi đó gây ra thiệt hại, người vi phạm phải bồi thường theo đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, các chủ thể này có thể bị áp dụng các biện pháp bổ sung như tạm đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép kinh doanh và thu hồi tên miền.

Nhật Tường