Trong nhiều năm qua, Việt Nam được đánh giá có thị trường tài sản mã hóa có tốc độ tăng trưởng người dùng nhanh và quy mô thị trường lớn, dù hoạt động này chưa được chính thức cấp phép. Điều này đã vô hình trung khiến gia tăng lừa đảo và rủi ro cho người dùng, gây mất niềm tin trên thị trường tài chính số…

Tiềm năng lớn, rủi ro cao…



Việt Nam có gần 16 triệu tài khoản giao dịch tài sản mã hóa

Số liệu từ hãng nghiên cứu thị trường Chainalysis, tốc độ tăng trưởng người dùng tài sản mã hóa tại Việt Nam kể từ năm 2017 đến nay đã bứt phá mạnh mẽ, hiện có xấp xỉ 16 triệu tài khoản vào năm 2025; tổng giá trị giao dịch trong năm 2025 khoảng 220 tỷ USD. Ngoài ra, Việt Nam cũng nằm trong tốp đầu thế giới về chỉ số chấp nhận tài sản mã hóa toàn cầu năm 2025…

Những con số trên không chỉ cho thấy sức hút mạnh mẽ của thị trường tài sản mã hóa trong thời gian, đồng thời cho thấy, Việt Nam có nhiều cơ hội để trở thành điểm đến chiến lược của tài sản kỹ thuật số, thu hút sự quan tâm của các tổ chức quốc tế…

Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển, tăng trưởng mạnh mẽ từ thị trường tài sản mã hóa, thì đây lại là mảnh đất màu mỡ cho lừa đảo. Theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường Công ty cổ phần chứng khoán VPBank, trong bối cảnh số hóa tài chính diễn ra nhanh, chưa bao giờ việc đầu tư, chuyển tiền và giao dịch trên thị trường số lại dễ dàng như hiện nay. Sự thuận tiện này thúc đẩy dòng tiền lưu thông mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng tạo ra “mảnh đất màu mỡ” cho các mô hình lừa đảo đầu tư số.



Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam tăng trưởng nhanh về quy mô. Ảnh chụp màn hình

Thực tế đã xuất hiện các mô hình lừa đảo phổ biến như romance scam, pig butchering, app đầu tư chứng khoán - forex giả mạo, mô hình “rút thảm” trong tiền mã hóa (crypto), lợi dụng hình ảnh người nổi tiếng, KOL, influencer để dẫn dụ nhà đầu tư, cũng như các app làm quen xuyên quốc gia nhằm chiếm đoạt tài sản. Điểm chung của các thủ đoạn này là xây dựng niềm tin giả, tạo cảm giác thắng lợi ban đầu, sau đó thúc ép nạn nhân nạp thêm tiền và cuối cùng khiến họ không thể rút tài sản.

Thêm nữa, từ các vụ việc điển hình về lừa đảo tài sản số, như Matrix Chain - MTC, Mr Pips - Phó Đức Nam, AntEx, CrossFi… thiệt hại lớn cho nạn nhân. Những vụ việc này không chỉ cho thấy sự tinh vi của đối tượng lừa đảo, mà còn cho thấy không ít nhà đầu tư thiếu thông tin, thiếu kiến thức và thiếu cơ chế phòng vệ hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu mới đặt ra là phải tăng cường minh bạch, hoàn thiện công cụ kiểm tra nền tảng được cấp phép, đồng thời coi công nghệ là lớp phòng thủ đầu tiên trong bảo vệ nhà đầu tư.

Thực tế, trước tốc độ phát triển mạnh của thị trường tài sản mã hóa, Chính phủ và các bộ ngành đã, đang từng bước xây dựng hoàn thiện nền tảng pháp lý. Việc xây dựng các quy định pháp lý không chỉ là bước đi chiến lược nhằm xây dựng niềm tin số, phát triển thị trường minh bạch mà còn là nền tảng để thúc đẩy phát triển kinh tế số.

Cần hành lang pháp lý đủ mạnh



Chia sẻ về xây dựng niềm tin tài chính số. Ảnh: T.U

Đưa ra giải pháp cốt lõi để ngăn chặn lừa đảo trên thị trường tài sản mã hóa, ông Trần Hoàng Sơn đề xuất, cơ quan quản lý sớm hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản số; nhất quán trong thực thi pháp luật và đẩy mạnh định danh sinh trắc học. Cùng với đó, cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền nâng cao năng lực nhận biết của cộng đồng thông qua giáo dục tài chính và minh bạch hóa thông tin. Những yếu tố này nhằm xây dựng một thị trường tài chính an toàn, nơi niềm tin của nhà đầu tư được bảo vệ bởi sự minh bạch và pháp luật.

Ở góc độ an ninh bảo mật, chuyên gia Ngô Minh Hiếu, Giám đốc Công ty TNHH doanh nghiệp xã hội Chống lừa đảo nhấn mạnh, khi tội phạm mạng sử dụng các công nghệ AI và Deepfake để lừa đảo, thì“mắt thấy tai nghe chưa chắc đã là thật”. Người dùng cần chậm lại một nhịp, và ghi nhớ các nguyên tắc để nhận diện, phát hiện rủi ro, nội dung giả mạo để bảo vệ minh trên không gian số.



Chuyên gia Ngô Minh Hiếu - HiêúPC. Ảnh: T.U

Về góc độ chính sách, ông Tô Trần Hòa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài Chính), hiện nay, hệ thống chính sách đã hình thành được nền tảng pháp lý cốt lõi, bắt đầu từ Luật Công nghiệp công nghệ số. Luật Đầu tư sửa đổi đã tháo gỡ nút thắt về mã ngành nghề, xác định kinh doanh tài sản mã hóa là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam đã có những quy định pháp lý mở đường cho phát triển lĩnh vực này. Để cụ thể hóa các hoạt động này, Bộ Tài chính đã ban hành các thông tư hướng dẫn chi tiết về kế toán và thuế, trong đó, quy định về thuế được xây dựng theo hướng quản lý chặt chẽ nhưng linh hoạt…

Cũng theo ông Tô Trần Hòa, để thị trường tài sản mã hóa an toàn, cần yêu cầu các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa xác thực danh tính (KYC) khách hàng. Đây phải được coi là yêu cầu hàng đầu nhằm bảo vệ thị trường khỏi các rủi ro phi pháp. Mọi nhà đầu tư tham gia giao dịch bắt buộc phải thực hiện KYC, bảo đảm tài khoản giao dịch được gắn với tài khoản ngân hàng chính chủ. Một nguyên tắc quan trọng nữa là các tổ chức cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm bảo vệ tài sản của nhà đầu tư, đồng thời tách biệt tài sản của nhà đầu tư với tài sản của tổ chức để tránh việc sử dụng tài sản của nhà đầu tư cho hoạt động giao dịch của doanh nghiệp.

Làm rõ thêm về chính sách phát triển thị trường tài sản mã hóa, Thứ trưởng Bộ Tài Chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Nghị quyết số 05 về việc triển khai thử nghiệm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam là khung pháp lý đầu tiên cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, là nền tảng quan trọng cho việc hình thành tài sản thị trường tài sản mã hóa trong nước, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên nguyên tắc thận trọng, có kiểm soát, đảm bảo an toàn, minh bạch, hiệu quả và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân tham gia vào thị trường tài sản mã hóa. Đến thời điểm hiện nay Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận cho 5 đơn vị triển khai thí điểm cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Dự kiến trong quý III tới thị trường tài sản mã hóa Việt Nam sẽ có những hoạt động chính thức đầu tiên...

Việt Nga