Từ lừa đảo chiếm đoạt tài sản đến làm giả hồ sơ, các hành vi vi phạm đang làm méo mó chính sách an sinh, đồng thời đẩy người mua nhà ở xã hội vào nhiều rủi ro pháp lý và tài chính.

Nhà ở xã hội là chính sách mang tính nhân văn, nhằm phục vụ mục tiêu an sinh xã hội

Khởi tố nhiều vụ việc vi phạm liên quan đến nhà ở xã hội

Việc triển khai Chỉ thị số 34/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh, tăng cường minh bạch trong xét duyệt, mua bán và cho thuê nhà ở xã hội đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trong công tác quản lý lĩnh vực này. Trên cơ sở đó, lực lượng chức năng đã đồng loạt vào cuộc, phát hiện và xử lý hàng loạt hành vi vi phạm, trục lợi chính sách an sinh.

Theo đó, Cục An ninh kinh tế (Bộ Công an) đã tiến hành rà soát tổng thể, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ nhằm phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các hành vi lợi dụng chính sách nhà ở xã hội để trục lợi. Kết quả bước đầu cho thấy, tình trạng vi phạm không còn mang tính cá biệt mà đã diễn ra ở nhiều địa phương, với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Ngày 17/3/2026, Cục An ninh kinh tế đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, xảy ra tại một số dự án nhà ở xã hội trên địa bàn Hà Nội. Bước đầu, cơ quan chức năng xác định các đối tượng đã chiếm đoạt số tiền hơn 40 tỷ đồng từ người dân thông qua các chiêu thức môi giới, hứa hẹn “suất mua” trái quy định.

Ngay sau đó, ngày 18/3/2026, vụ án đã được chuyển đến Cơ quan An ninh điều tra Công an TP. Hà Nội để tiếp tục điều tra theo thẩm quyền. Hiện lực lượng chức năng đang mở rộng điều tra, làm rõ vai trò của các cá nhân, tổ chức liên quan, đồng thời tập trung thu hồi tài sản bị chiếm đoạt.

Không chỉ tại Hà Nội, nhiều địa phương khác cũng ghi nhận các vụ việc tương tự. Tại Bắc Ninh, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp tố tụng đối với nhóm đối tượng làm giả tài liệu để trục lợi chính sách tại dự án Thống Nhất Smart City.

Theo điều tra, các đối tượng đã lợi dụng nhu cầu mua nhà ở xã hội của người dân, đặc biệt là những người không đủ điều kiện, để “chào mời” dịch vụ làm hồ sơ với chi phí từ 4 đến 7 triệu đồng mỗi bộ. Sau đó, nhóm này trực tiếp soạn thảo, làm giả các giấy tờ như xác nhận đối tượng, thu nhập, mức lương… nhằm “hợp thức hóa” điều kiện mua nhà.

Danh tính các bị can bị khởi tố gồm Trần Quang Bảo, Bùi Minh Yến, Dương Thị Quyên, Nguyễn Thị Diệu Thảo và Nguyễn Thị Nhung (giám đốc một doanh nghiệp dịch vụ). Các đối tượng chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực môi giới bất động sản, có sự liên kết chặt chẽ nhằm thực hiện hành vi vi phạm.

Tại Thái Nguyên, một vụ án khác cũng đã được khởi tố liên quan đến hành vi làm giả tài liệu tại dự án nhà ở xã hội khu dân cư Đại Thắng. Cơ quan điều tra xác định, các đối tượng đã câu kết để làm giả hồ sơ khách hàng, qua mặt cơ quan xét duyệt nhằm bán nhà sai đối tượng.

Dự án do Công ty cổ phần TNG Land làm chủ đầu tư với quy mô 395 căn hộ, trong đó đã có hơn 300 căn được ký hợp đồng mua bán, tổng số tiền giao dịch lên tới hơn 200 tỷ đồng. Những con số này cho thấy mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm méo mó chính sách an sinh.

Đại tá Thân Văn Duy, Phó Giám đốc Công an tỉnh Bắc Ninh khẳng định sẽ kiên quyết xử lý các trường hợp bán nhà sai đối tượng, đồng thời tăng cường công tác nắm tình hình, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Nhà ở xã hội không phải “miếng bánh” đầu tư

Từ góc độ pháp lý, Luật sư Phan Khắc Nghiêm, Luật sư Điều hành tại Công ty Luật TNHH NPK Quốc tế nhấn mạnh rằng, nhà ở xã hội là chính sách mang tính nhân văn, nhằm phục vụ mục tiêu an sinh xã hội, không phải là kênh đầu tư sinh lời.

Theo Luật sư Nghiêm, một trong những nguyên nhân khiến các hành vi vi phạm gia tăng là do người dân chưa nhận thức đầy đủ về bản chất của chính sách. Tâm lý muốn “đi tắt đón đầu”, tìm kiếm cơ hội đầu tư hoặc tin vào các lời mời chào “suất ngoại giao” đã khiến không ít người rơi vào bẫy lừa đảo.

Thực tế cho thấy, các chiêu thức phổ biến bao gồm quảng cáo có “suất nội bộ”, “suất ưu tiên”, hay cam kết chắc chắn mua được nhà nếu thông qua “quan hệ”. Tuy nhiên, theo quy định, việc xét duyệt đối tượng mua nhà ở xã hội phải tuân thủ chặt chẽ tiêu chí về thu nhập, điều kiện nhà ở và hồ sơ pháp lý, không có bất kỳ ngoại lệ nào.

Một rủi ro khác là hình thức “nhờ đứng tên”. Trong trường hợp này, người không đủ điều kiện sẽ nhờ người khác đứng tên mua nhà, sau đó thỏa thuận ngầm để sử dụng hoặc chuyển nhượng. Tuy nhiên, khi xảy ra tranh chấp, pháp luật sẽ không bảo vệ quyền lợi của bên đứng sau, dẫn đến nguy cơ mất trắng tài sản.

Ngoài ra, việc thu các khoản tiền ngoài hợp đồng như “tiền chênh”, “phí hồ sơ” cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Luật sư Nghiêm khẳng định, những khoản tiền này không được pháp luật công nhận, và nếu phát sinh tranh chấp, người mua sẽ không có cơ sở pháp lý để đòi lại.

Đặc biệt, hành vi gian dối trong kê khai hồ sơ như khai sai thu nhập, che giấu tài sản hoặc làm giả giấy tờ không chỉ vi phạm pháp luật mà còn có thể dẫn đến việc bị thu hồi nhà, hủy hợp đồng và xử lý hình sự.

Một vấn đề đáng lưu ý khác là tình trạng “lách luật” thông qua hợp đồng viết tay hoặc ủy quyền trong thời gian 5 năm chưa đủ điều kiện chuyển nhượng. Theo quy định, trong thời hạn này, chỉ có cơ quan quản lý nhà nước hoặc chủ đầu tư mới được phép mua lại nhà ở xã hội, và giao dịch phải theo giá quy định, không có yếu tố chênh lệch.

Không dừng lại ở đó, nhiều người còn gặp rủi ro khi đặt cọc mua nhà tại các dự án chưa đủ điều kiện pháp lý hoặc chưa triển khai xây dựng. Khi dự án chậm tiến độ hoặc không thể triển khai, người mua có nguy cơ bị “chôn vốn” trong thời gian dài mà không có biện pháp bảo vệ hiệu quả.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia, người dân cần chủ động tìm hiểu kỹ thông tin dự án, kiểm tra pháp lý, đọc kỹ hợp đồng và tuyệt đối không tham gia các giao dịch “ngầm”. Việc nâng cao nhận thức và tuân thủ đúng quy định là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Luật sư Phan Khắc Nghiêm nhấn mạnh: “Nhà ở xã hội không phải là cơ hội đầu tư, càng không phải là nơi để mua bán suất hay kiếm chênh lệch. Mọi hành vi trục lợi đều có thể phải trả giá bằng tài sản, thậm chí là trách nhiệm pháp lý”.

Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu công nghiệp, việc siết chặt quản lý, xử lý nghiêm vi phạm và nâng cao nhận thức người dân sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm chính sách nhà ở xã hội phát huy đúng mục tiêu, góp phần ổn định thị trường và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Hồng Hạnh