Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 bàn giải pháp xây dựng niềm tin số tài chính, cảnh báo lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo và thúc đẩy phối hợp liên ngành để bảo vệ người dùng.

Quang cảnh diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Ngày 12/5, tại Hà Nội, Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)” đã diễn ra, thu hút sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia an ninh mạng.

Diễn đàn do Liên minh Niềm tin số tổ chức, phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và MoMo đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Phạm Thế Tùng - Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, trong bối cảnh AI và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, niềm tin số đang trở thành nền tảng cốt lõi cho sự phát triển bền vững của kinh tế số và hệ thống tài chính hiện đại.

Theo Thứ trưởng Bộ Công an, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, hướng tới tăng trưởng hai con số trong năm nay và các giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, tăng trưởng của nền kinh tế số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, sẽ không thể bền vững nếu không được đặt trên nền tảng của niềm tin.

Ông cho rằng niềm tin trong môi trường số không còn là yếu tố cảm tính mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được xác lập.

AI làm gia tăng nguy cơ lừa đảo tài chính

Theo Thứ trưởng Phạm Thế Tùng, phương thức quản trị rủi ro hiện nay đang thay đổi mạnh mẽ khi rủi ro không còn chủ yếu nằm ở hệ thống mà chuyển trực tiếp sang người dùng. Các phương thức lừa đảo, chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, có tổ chức, đặc biệt với sự hỗ trợ của AI đã xuất hiện nhiều hình thức giả mạo rất khó nhận diện.

“Chúng ta phải chuyển đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh, an toàn số, từ phòng thủ bị động sang chủ động kiến tạo một hệ thống tài chính an toàn,” ông nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Công an cho rằng hệ thống tài chính số an toàn không chỉ là hệ thống bảo đảm về công nghệ mà còn phải là môi trường trong đó người dùng được bảo vệ, được trang bị năng lực nhận diện rủi ro và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra sự cố.

Ông cũng khẳng định niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội. Trong nhiều trường hợp, con người vừa là mắt xích yếu nhất nhưng cũng đồng thời là tuyến phòng thủ đầu tiên của toàn bộ hệ thống.

Bộ Tài chính thúc đẩy hoàn thiện hệ sinh thái tài chính số

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Đức Chi - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt mục tiêu đến năm 2030 quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ hoàn thiện thể chế, xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin đến bảo đảm an toàn thông tin và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn ngành.

Bộ Tài chính đã rà soát, đề xuất sửa đổi nhiều chính sách, văn bản pháp luật tài chính nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho hoạt động đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ. Trong đó, ngân sách nhà nước sẽ dành tối thiểu 3% tổng chi ngân sách cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ngành tài chính cũng đang triển khai nhiều dự án chuyển đổi số quy mô lớn như hệ thống công nghệ thông tin phục vụ hải quan số, quản lý thuế, ngân sách và kế toán nhà nước, cũng như hệ thống công nghệ thông tin KRX phục vụ thị trường chứng khoán.

Đáng chú ý, trong lĩnh vực tài sản mã hóa, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05 về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Đây được xem là cơ sở pháp lý đầu tiên cho thị trường tài sản mã hóa trong nước, theo hướng thận trọng, có kiểm soát và bảo đảm an toàn, minh bạch.

Theo đại diện Bộ Tài chính, hiện Bộ đã phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận cho 5 đơn vị triển khai công tác chuẩn bị để cung cấp dịch vụ liên quan đến thị trường tài sản mã hóa.



Ông Nguyễn Đức Chi - Thứ trưởng Bộ Tài Chính phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: PV/Vietnam+)

MoMo: Lừa đảo công nghệ đang trở thành “cuộc chiến bất đối xứng”

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Mạnh Tường - Đồng chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo cho biết chỉ riêng năm ngoái, Việt Nam thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Tuy nhiên, thiệt hại không chỉ nằm ở tiền bạc mà còn là những tổn thương tâm lý kéo dài đối với nạn nhân và gia đình.

Ông dẫn câu chuyện một người lớn tuổi bị lừa chuyển tiền sau khi nhận tin nhắn giả mạo từ tài khoản mạng xã hội của bạn bè để cho thấy các hình thức lừa đảo hiện nay đang đánh trực tiếp vào niềm tin và cảm xúc của con người. Theo ông, nhiều nạn nhân sau khi bị lừa rơi vào trạng thái khủng hoảng tinh thần kéo dài.

Đại diện MoMo cho biết khoảng 50% nạn nhân bị lừa trên nền tảng là sinh viên và người trẻ dưới 22 tuổi. “Kẻ xấu hiện nay không chỉ tấn công vào tiền bạc mà còn tấn công vào niềm tin của cả thế hệ trẻ,” ông nói.

Theo ông Nguyễn Mạnh Tường, năm 2024 số vụ tấn công sử dụng công nghệ giả mạo sâu (deepfake) đã tăng tới 2.100%; khoảng 82% thư điện tử lừa đảo được tạo ra bằng AI. Trong khi đó, ngưỡng để triển khai các chiến dịch lừa đảo ngày càng thấp khi bất kỳ đối tượng nào cũng có thể sử dụng công cụ AI để tạo ra các nội dung giả mạo tinh vi.

Ông nhận định lừa đảo trực tuyến hiện đã trở thành một “ngành công nghiệp có tổ chức”, hoạt động xuyên biên giới và được tối ưu bằng công nghệ để khai thác tâm lý con người. Trong khi chi phí triển khai các chiến dịch lừa đảo ngày càng rẻ thì chi phí phòng vệ của các tổ chức tài chính lại tăng mạnh.

Chuyển từ “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người dùng”

Theo đại diện MoMo, tư duy truyền thống của ngành tài chính là phát hiện giao dịch bất thường rồi chặn lại. Tuy nhiên, phần lớn các vụ lừa đảo thành công không phải vì hệ thống không phát hiện được giao dịch mà bởi người dùng tự thực hiện giao dịch trong trạng thái bị thao túng tâm lý.

Do đó, MoMo đã chuyển từ tư duy “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người tốt để bảo vệ họ khỏi mắc sai lầm”. Hệ thống không chỉ phát hiện giao dịch bất thường mà còn phân tích ngữ cảnh, hành vi và thời điểm để đưa ra cảnh báo phù hợp nhằm tạo “khoảng dừng” cho người dùng suy nghĩ lại trước khi giao dịch được thực hiện.

Theo thống kê của MoMo, cứ 1.000 người dùng nhận được cảnh báo từ hệ thống thì có tới 995 người dừng giao dịch để kiểm tra lại. Mỗi ngày hệ thống cảnh báo khoảng 44 tỷ đồng có nguy cơ bị lừa đảo, tương đương khoảng 15.000 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận các tổ chức tài chính hiện chỉ nhìn thấy “phút thứ 89 của bộ phim dài 90 phút”, bởi phần lớn quá trình thao túng nạn nhân đã diễn ra trước đó trên mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc điện thoại.

Theo ông, dữ liệu và tín hiệu cảnh báo hiện vẫn bị chia cắt giữa các doanh nghiệp và các lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế liên kết đa ngành giữa tài chính, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và các nền tảng công nghệ để chia sẻ tín hiệu rủi ro theo thời gian thực.

Đại diện MoMo cho biết doanh nghiệp đang phối hợp với các chuyên gia, dưới sự hỗ trợ của Bộ Công an, để xây dựng nền tảng kết nối liên minh nhằm chia sẻ cảnh báo sớm và phối hợp xử lý các hành vi lừa đảo trực tuyến.

Niềm tin số được xem là “hạ tầng chiến lược”

Tại phiên toàn thể với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”, các tham luận tập trung phân tích vai trò của niềm tin số trong tăng trưởng tài chính bền vững, trong bối cảnh AI đang tái định hình phương thức vận hành thị trường và hành vi sử dụng dịch vụ tài chính.

Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính cho rằng để phát triển tài chính bền vững trong kỷ nguyên AI, niềm tin số cần được xây dựng như một “hạ tầng chính sách”, trong đó việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát AI là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của thị trường.

Ở góc độ an ninh tài chính số, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao ( Bộ Công an) nhận định bảo vệ tài chính số không chỉ là bảo vệ hệ thống mà còn là bảo vệ niềm tin của người dùng.

Theo ông, cần thúc đẩy cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu và xây dựng mạng lưới kiểm chứng thông tin nhằm nâng cao khả năng phát hiện sớm và phản ứng nhanh với các rủi ro.

Các chuyên gia thống nhất rằng trong kỷ nguyên AI, niềm tin không còn là khái niệm mang tính cảm xúc mà cần được xem là hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, đòi hỏi sự phối hợp đa bên giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và các nền tảng công nghệ./.